Nương dáng cha , nép bóng mẹ

Giáo sư Nguyễn Văn Huyên và phu nhân Vi Kim Ngọc ( 1936 ). Qua khỏi cánh cổng sắt trầm ngâm là mọi ồn ào bẩn thỉu của dẻo đất khởi đầu con phố Trần Hưng Đạo , cách đê sông Hồng không bao xa đã tựa hồ thuộc về thế giới khác. Thắp một nén hương lên bàn thờ đặt ngay phòng khách được treo kín tường các bức tranh do bà Vi Kim Ngọc vẽ , PGS , TS Nguyễn Văn Huy bày tỏ: “Tôi thực tâm nghĩ người sống và người đã mất luôn giao hòa với nhau , chứng kiến sẻ chia niềm vui nỗi buồn của nhau , động viên động viên nhau trong Ngày ngày thường”. Bốn người con của GS Nguyễn Văn Huyên , một trai , ba gái đều sát vách quần cư trong khuôn viên thanh bình tĩnh lặng này: “Khi bán ngôi nhà mặt phố hóa giá của nhà nước , bốn chị em tôi chỉ cố ý định mua được đám đất đằng sau để nối ở gần nhau đúng như nguyện ước của cha me và cả mong muốn của mỗi người. Bán nhà mua đất xong Vẫn dư ít tiền. Tôi yêu cầu quân phân cho cả bốn. Nhưng các chị chăng khứng , khăng khăng bảo tôi là nam tử phải được phần hơn. Đương nhiên là tôi không đồng ý. Bàn cãi mãi chẳng ai chịu ai , lần cuối đành thống nhất phương án chia làm năm phần , mỗi con một phần , phần còn lại dành làm quỹ chung , lo việc gia tộc như để làm bảo tàng ở Lai Xá quê cha” - người nam tử độc nhất của phu phụ GS Nguyễn Văn Huyên san sẻ trong bán nhật chiều chạng vạng tối của Hà Nội ngày cận Tết. Đoàn kết , bao bọc yêu thương nhau là điều đã được bà Vi Kim Ngọc , phu nhân GS Nguyễn Văn Huyên chỉn chu rèn cặp con cái. Với bà thì trai gái , dâu rể đều là con , cho nên phải được hưởng sự đối xử công bằng , bình đẳng để khỏi so đọ ghen tị. “Mẹ tôi khéo vun vén và rất chân tình. Cụ không bao giờ phân biệt bà con bên nội , bên ngoại , người thân quê hay người đô thị , luôn định hướng , dẫn dắt các con đi từ từ và luôn luôn quan tâm , chăm chút chuyện học hành của con cái. Khi mẹ mất , đọc di chúc của mẹ , xem lại những bức thư mẹ gửi cho các chị lúc đi học bên Trung Quốc trùng thời điểm cao trào của cách mạng văn hóa , tôi mới vỡ lẽ: Nếu không phải mẹ , không nhờ cách hành xử tinh tế và bản lĩnh trung thành của mẹ , bất tất Nhà ở tôi đã giữ được sự thập toàn , đầm ấm , hạnh phúc như bây giờ” , PGS Nguyễn Văn Huy hồi ức lại. Thập niên 50 , 60 thế kỷ 20 , tâm lý tầng lớp nảy sinh những biến động ít nhiều gây xáo động trong một số nếp nhà Việt Nam , tinh thần hệ dâng trào Dữ dội khiến xuất hiện những xầm xì to nhỏ về xuất thân danh gia vọng tộc , về nguyên lai đại quan phong kiến của bà Vi Kim Ngọc , kiều nữ quan Tổng đốc thái bình , Hà Đông Vi Văn Định. Bà Vi Kim Ngọc đã nỗ lực phấn đấu , rèn luyện để hiểu tầng lớp , để được tầng lớp trọng và để kéo được con cái về với mình. Tự học , tự đào tạo , nhiều quãng thời gian dài , bà Vi Kim Ngọc đảm đương chức vụ kỹ thuật viên Ngành Ký sinh trùng , Trường đại học Y Hà Nội , một trợ lí đắc lực , đáng được tin cẩn của GS Đặng Văn Ngữ. Các hình vẽ dưới kính hiển vi như bộ tranh côn trùng của bà là giáo cụ trực giác sống động , một phương tiện Học hỏi hữu hiệu cho sinh viên trong thời kì chuyện dạy và học còn trăm bề Tháng không đủ ăn. Thứ lỗi quá vãng lá ngọc cành vàng , để lại sau lưng tháng năm thanh thoát trong cương vị phu nhân thành viên người châu Á độc nhất trong Trường Viễn đông bác cổ Pháp được hưởng lương cao ngất trời , bà Vi Kim Ngọc đã lần mò tới tận chuồng trâu , chuồng lợn , biến mình thành mồi cho muỗi đốt để bắt về quan sát. Nỗi lo lắng của bà Vi Kim Ngọc không là thái quá vì ngay thời điểm ấy , trong số bạn bầy của GS Nguyễn Văn Huyên đã có người phải lâm cảnh ngộ đau lòng , bị con cái từ mặt , quay lưng Xin từ mẹ , cha sau khi du học ngoại bang phản hồi. Bất chấp những dịch chuyển thời gian và sự khuyết tịch đã lâu năm của cha mẹ , bốn người con trong đại Nhà ở GS Nguyễn Văn Huyên luôn luôn duy trì được thói thường đã tạc thành nếp: dù cho đi đâu , làm gì , xa xôi cách trở cỡ nào , sáng mồng một Tết , tất thảy cháu con cũng phản hồi góp mặt tại nhà PGS Nguyễn Văn Huy , thắp hương thông báo trước giường thờ về thành tích của mình trong năm qua. Nam tử , nử tử , con dâu , con rể , cả những trí thức nức tiếng như GS Nguyễn Lân Dũng , phu quân của người nử tử thứ ba - thầy thuốc nhân dân Nguyễn Kim Nữ Hiếu , và thế hệ rồi đây , những người cháu ngoại cũng đã được tầng lớp ghi nhận: PGS , BS tim mạch Nguyễn Lân Hiếu , nữ TS Trương Huyền Chi , nữ PGS trẻ nhất Việt Nam Nguyễn Kim Nữ Thảo... Bình thường những em bé chưa hình dung rõ ràng về tầm cỡ của ông bà ông vải dòng họ vẫn nghiêm cẩn thực hiện nghi thức ấy như tìm về một sự bằng an thư thái cho tâm hồn trong ngày đầu năm mới. Bà Vi Kim Ngọc và các cháu. ( Ảnh tư liệu do Nhà ở cung cấp ). Trong tâm trí người nam tử út , GS Nguyễn Văn Huyên vốn ít nói , nhưng là con người hành động: “Công việc của một tổng trưởng vốn bận rộn , cho nên những ngày nghỉ ở nhà , cụ thường dành thời gian cho sách vở , Học hỏi. Nhiều buổi chiều chủ nhật , cụ dẫn tôi đi các hiệu sách nhân dân tìm mua sách. Cụ cũng thường đưa thê tử tới thăm những người bạn đang chịu cảnh Tránh đời vì bị dương gian xa lánh để bộc bạch thịnh tình với bạn bầy và định hướng cho các con một lẽ sống ở đời”. Gần gũi nết ăn , nết ở với mẹ và chịu ảnh hưởng từ Ý nghĩ của cha , PGS Nguyễn Văn Huy nối nghiệp cụ ông , trở thành nhà Học hỏi dân tộc học. Bảo tàng dân tộc học mà ông đề xướng , Làm nên và nhiều năm liền nhận lãnh cương vị giám đốc cho tới lúc về hưu , tọa lạc trên mặt tiền con đường mang tên Nguyễn Văn Huyên , luôn trở thành Tấm giấy ghi tên tuổi văn hóa được cả người trong và ngoài nước tìm đến khi về Thủ đô: “Có hai điều tôi luôn khắc ghi và dằn vặt. Một là điều mẹ nhắc về cha , nói về cha từ lúc cha qua đời cho Thấu suốt ngày mẹ mất: anh em lớn lắm , các con không hiểu hết cha đâu. Người bây giờ cũng không hiểu hết cha đâu. Phải một trăm năm nữa người ta mới hiểu hết anh em. Điều nữa , như một nỗi hối hận mà tôi không còn cơ hội để thông tõ , thông hiểu: sắp xếp sách vở , sửa soạn các di cảo của cha , tôi thấy còn các tư liệu cụ ghi chép dồi dào từ những năm trước. Cụ thường chép tay những sự kiện lịch sử , văn hóa trên các phiếu nho nhỏ , là những mẩu giấy cắt ra từ các bản tin của thông tấn xã. Ở đó có ti tỉ dữ liệu lịch sử mà tôi chưa giải mã được , cụ kết nối chúng lại với nhau nhằm dụng tâm gì , Học hỏi Sự tình gì. Ngày còn bên cha , tôi đã không để tâm đến. Chỉ khi cụ Bắt đầu khởi hành , rồi theo con đường Học hỏi , tôi mới ăn nhằm và nuối tiếc , rằng mình đã không thấu Đạt tới dụng tâm của cụ từ rất sớm. Tất thảy các di cảo đó sẽ được chúng tôi đưa về bảo tàng Nguyễn Văn Huyên ở quê hương làng Lai Xá và hy vọng chúng sẽ có ích cho các nhà khoa học sau này”. Đoàn kết , bao bọc yêu thương nhau là điều đã được bà Vi Kim Ngọc , phu nhân GS Nguyễn Văn Huyên chỉn chu rèn cặp con cái. THANH HUYỀN . đoàn kết , bao bọc yêu thương nhau là điều đã được bà Vi Kim Ngọc , phu nhân GS Nguyễn Văn Huyên chỉn chu rèn cặp con cái.